26 ივნისი აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში შეიარაღებული ძალების დღედ აღინიშნება და მნიშვნელოვან ადგილს იკავებს ქვეყნის სამხედრო ისტორიის, სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობისა და სუვერენიტეტის ჩამოყალიბებაში.
აზერბაიჯანის არმიის ისტორია 1918 წლის 26 ივნისს, აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის დროს დაიწყო, ამ დღეს მიღებული გადაწყვეტილებით უზრუნველყოფილი იქნა ეროვნული არმიის დანაყოფების შექმნა,და ჩაეყარა აზერბაიჯანის შეიარაღებული ძალების სამართლებრივი და ინსტიტუციური საფუძველი.
1918–1920 წლებში მნიშვნელოვანი ნაბიჯები გადაიდგა ახალგაზრდა რესპუბლიკის თავდაცვისუნარიანობის ფორმირების, არმიის მშენებლობისა და სამხედრო პერსონალის მომზადების მიმართულებით. თუმცა, 1920 წლის აპრილში აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის დაშლის შედეგად, ქვეყანამ დაკარგა დამოუკიდებლობა და არმიის სისტემა გაუქმდა.
საბჭოთა პერიოდში აზერბაიჯანელები საბჭოთა სამხედრო სისტემის ნაწილი იყვნენ და ეროვნული არმიის კონცეფცია ფორმალურად არ არსებობდა. 1991 წელს აზერბაიჯანის მიერ დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდეგ, შეიარაღებული ძალების რეორგანიზაცია სახელმწიფო მშენებლობის ერთ-ერთ მთავარ მიმართულებად იქცა. ამ პერიოდში, აზერბაიჯანის წინააღმდეგ სომხეთის სამხედრო აგრესიის შედეგად, ქვეყნის ტერიტორიის დაახლოებით 20 პროცენტი – ყარაბაღი და მიმდებარე რეგიონები – ოკუპირებული იყო და ასობით ათასი ადამიანი იძულებით გადაადგილებული პირი გახდა. მიუხედავად იმისა, რომ 1990-იან წლებში არმიის მშენებლობა რთულ პირობებში მიმდინარეობდა, ეროვნული ლიდერის, ჰეიდარ ალიევის ხელისუფლებაში დაბრუნების შემდეგ, სახელმწიფოებრიობისა და არმიის მშენებლობის სფეროში განვითარების სტაბილური და სისტემატური ეტაპი დაიწყო. 1998 წლის 22 მაისის ბრძანებულებით, 26 ივნისი, შეიარაღებული ძალების დღე, ოფიციალურ სახელმწიფოებრივ დღესასწაულად გამოცხადდა.
1994 წელს ხელმოწერილი ცეცხლის შეწყვეტის შემდეგ, აზერბაიჯანი მრავალი წლის განმავლობაში მუშაობდა ტერიტორიული მთლიანობის აღსადგენად დიპლომატიური და პოლიტიკური საშუალებებით, ამასთანავე სისტემატურად აძლიერებდა თავის არმიას. თანამედროვე შეიარაღებამ, სამხედრო წვრთნებმა, საერთაშორისო თანამშრომლობამ და თავდაცვის ინდუსტრიის განვითარებამ გაზარდა აზერბაიჯანის არმიის საბრძოლო შესაძლებლობები.
2020 წლის 27 სექტემბერს, სომხეთის შეიარაღებული ძალების ფართომასშტაბიანი პროვოკაციების საპასუხოდ, გამარჯვებული უმაღლესი მთავარსარდლის, ილჰამ ალიევის მეთაურობით აზერბაიჯანის არმიამ კონტრშეტევითი ოპერაციები დაიწყო. ეს პროცესი ისტორიაში სამამულო ომის (44-დღიანი ომი) სახელით შევიდა. ომის დროს, მაღალი პროფესიონალიზმის, თანამედროვე ტექნოლოგიებისა და ზუსტი სამხედრო ოპერაციების შედეგად, აზერბაიჯანის არმიამ ოკუპირებული ტერიტორიების უმეტესი ნაწილი გაათავისუფლა.
2020 წლის განმავლობაში ოკუპაციისგან გათავისუფლდა ქალაქები: ჯაბრაილი (4 ოქტომბერი), ფუზული (17 ოქტომბერი), ზანგილანი (20 ოქტომბერი), გუბადლი (25 ოქტომბერი) და მრავალი სოფელი, ხოლო შუშას ქალაქიდან გათავისუფლება 2020 წლის 8 ნოემბერს ომის გადამწყვეტი ეტაპი იყო. 2020 წლის 10 ნოემბრით დათარიღებული სამმხრივი განცხადებით, სომხეთმა კაპიტულაცია გამოაცხადა, ხოლო აზერბაიჯანმა სამხედრო და პოლიტიკური საშუალებებით უზრუნველყო თავისი ტერიტორიული მთლიანობა.
2020 წლის შემდეგ, აზერბაიჯანის არმიის შემდგომი გაძლიერება და მოდერნიზაცია სახელმწიფო პოლიტიკის ერთ-ერთი მთავარი პრიორიტეტი იყო. 2020 წლის 26 ნოემბერს დამკვიდრდა „პატრიოტული ომის გმირის“ წოდება და განთავისუფლებულ ტერიტორიებზე დაიწყო მასშტაბური აღდგენითი და განაღმვითი სამუშაოები. 2021–2022 წლებში მნიშვნელოვანი ნაბიჯები გადაიდგა საზღვრების გაძლიერების, ადგილობრივი ოპერაციების და ახალი სამხედრო ინფრასტრუქტურის შექმნის მიმართულებით.
2023 წლის 19-20 სექტემბერს ყარაბაღის ეკონომიკურ რეგიონში ჩატარებული ადგილობრივი ანტიტერორისტული ღონისძიებების შედეგად, უკანონო შეიარაღებული ფორმირებები განიარაღდა, აზერბაიჯანის სუვერენიტეტი სრულად აღდგა. ამის შემდეგ, რეგიონში რეინტეგრაციის პროცესი დაიწყო და სახელმწიფო მმართველობა სრულად აღდგა.
2024 წლიდან „დიდი დაბრუნების“ პროგრამის ფარგლებში განთავისუფლებულ ტერიტორიებზე მასშტაბური აღდგენითი და რეკონსტრუქციული სამუშაოები მიმდინარეობს. ქალაქები და სოფლები აღადგინეს, ექსპლუატაციაში ჩაეშვა თანამედროვე ინფრასტრუქტურა, გზები, აეროპორტები და ენერგეტიკული პროექტები. 2025–2026 წლებში გაგრძელდა აზერბაიჯანის არმიის დიგიტალიზაცია, კიბერუსაფრთხოების სისტემების გაძლიერება, თანამედროვე იარაღის სისტემების ინტეგრაცია და თავდაცვის ინდუსტრიის განვითარება.
დღეს აზერბაიჯანის შეიარაღებული ძალები რეგიონში ერთ-ერთ უძლიერეს არმიად მოქმედებენ და სახელმწიფოს სუვერენიტეტის, ტერიტორიული მთლიანობისა და ეროვნული უსაფრთხოების მთავარი გარანტები არიან. აზერბაიჯანის არმია ქვეყნის სიძლიერისა და სტაბილურობის უზრუნველყოფის მთავარი ინსტიტუტია, როგორც 1918 წლიდან მოყოლებული ისტორიული ტრადიციების გაგრძელების, ასევე 2020 წლის სამამულო ომში მოპოვებული გამარჯვებისა და გამარჯვებული უმაღლესი მთავარსარდლის, ილჰამ ალიევის თანამედროვე სახელმწიფო პოლიტიკის შედეგად.
